เมื่อเร็วๆ นี้ ธนาคารกสิกรไทย สำนักงานใหญ่ราษฎร์บูรณะ ได้จัดเสวนา "ความสำเร็จจากการจัดการ Logistics/SCM จากกรณีศึกษาอุตสาหกรรมอัญมณีและเครื่องประดับไทยที่นำมาใช้ปฏิบัติจริง" ขึ้นดังนี้

รศ.ดร.รุธิร์ พนมยงค์ หัวหน้าศูนย์วิจัยด้านโลจิสติกส์ คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ กล่าวว่า อุตสาหกรรมอัญมณีและเครื่องประดับของไทยถือเป็นดาวเด่นของการส่งออกไทย คาดว่าปีนี้จะส่งออกถึง 6,000 ล้านเหรียญสหรัฐ ในส่วนเครื่องประดับราคาสูงไทยอยู่ในอันดับ 2 ของโลกรองจากอิตาลี

เมื่อสำรวจผู้ผลิตอัญมณีและเครื่องประดับถึงระบบห่วงโซ่อุปทาน (supply chain) เป็นอย่างไรบ้าง เริ่มจากวัตถุดิบ นำเข้าจากต่างประเทศจะมีคนกลางในซัพพลายเชน มีผู้ส่งออก ผู้ส่งออกเวลาผลิตหรือประกอบขึ้นตัวเรือนจะมีการว่าจ้างผู้ประกอบการภายนอกที่ชำนาญ ผลิตและประกอบให้ แล้วส่งกลับมาให้ผู้ส่งออกอีกครั้ง จากนั้นผู้ส่งออกจะส่งไปให้ผู้ซื้อในต่างประเทศเพื่อขายให้ผู้บริโภคในลำดับสุดท้าย

ถ้าดูประเด็นในอนาคตจะมี sourcing ในเรื่องวัตถุดิบของเพชร พลอย มีเรื่องของการเติบโต และถึงแม้จะมีตลาดหลายกลุ่ม แต่ประเด็นรวมอันหนึ่งที่สำคัญคือเรื่องการบริหารสินค้าคงคลัง เพราะว่าอุตสาหกรรมนี้ สินค้าหรือวัตถุดิบมีมูลค่าสูง มีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา อันนี้คือความยาก

แต่ถ้าจะถามว่า อุตสาหกรรมนี้บริหารโลจิสติกส์ยากไหม ? ต้องตอบว่ายากมาก โดยเฉพาะเรื่องการบริหารสินค้าคงคลัง เพราะการบริหารสินค้าคงคลังเป็นตัวชี้วัดว่าสามารถตอบสนองความต้องการของลูกค้ามีประสิทธิภาพแค่ไหน รวมทั้งส่งผลกระทบต่อต้นทุนผู้ประกอบการเอง

อีกอันหนึ่งคือ แล้วเราจะทำอย่างไรในกระบวนการผลิตเครื่องประดับ การกำจัดของเสียให้น้อยลง กำจัดกิจกรรมต่างๆ ที่ไม่สร้างมูลค่าต่อผู้ประกอบการ อันนี้เป็นสิ่งที่ต้องมองตลอดเวลา เพราะว่าลูกค้ามีความต้องการมากขึ้น มีเงื่อนไขมากขึ้น ฉะนั้นมีวิธีการที่เราจะต้องทำเพื่อลดต้นทุน คือ การกำจัดของเสีย การพัฒนารูปแบบสินค้าและการสร้างแบรนดิ้งให้สินค้า

ลดผลิตหลากรูปแบบ

แก้จุดอ่อนส่งไม่ตรงเวลา

นายบุญกิต จิตรงามเปล่ง ประธานกรรมการบริหาร บริษัท เบนสัน จิวเวลรี่ จำกัด กล่าวว่า ธุรกิจอัญมณีและเครื่องประดับไทยที่มีหลายกลุ่ม มีปัญหาเดียวกันคือ 1.เรื่องส่งสินค้าไม่ตรงเวลาและสินค้าที่ส่งมอบไม่ครบตามที่ตกลงกับลูกค้าไว้ 2.เรื่องการลดความสูญเสียในการผลิต และ 3.เรื่องการจัดระบบสินค้าคงคลัง ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นประเภทวัตถุดิบ ผู้ประกอบการที่ผลิตสินค้าราคาสูงตามออร์เดอร์ที่สั่งมาจะสต๊อกสินค้าอย่างไร แค่ไหนเพื่อลดต้นทุน ในส่วนผู้ผลิตทางด้านเครื่องประดับ ที่ส่วนใหญ่จะเป็นการผลิตครั้งละจำนวนมาก ก็จะมีปัญหาเรื่องส่งสินค้าไม่ทันเวลา ทำอย่างไรจึงจะลดระยะเวลาผลิตหรือลดระยะเวลาส่งมอบสินค้าให้กับลูกค้า นั่นคือการตัดช่วงซัพพลายเชนให้สั้นลงตั้งแต่ กระบวนการซัพพลายจนถึงส่งมอบ

สำหรับทางแก้ปัญหาผู้ส่งออกส่งสินค้าไม่ทันเวลาและครบจำนวนตามที่ลูกค้าสั่ง ก็ต้องแก้ด้วยวิธีไม่ผลิตสินค้าหลากหลาย รูปแบบเกินไป การรับออร์เดอร์ต้องมีแบบผลิตน้อย การเตรียมพร้อมด้านเงินทุนและสต๊อกวัตถุดิบ รวมทั้งช่างฝีมือ ต้องพร้อมรับมือเต็ม 100%

ส่วนประเด็นที่ว่าการจะนำระบบ โลจิสติกส์มาใช้ในการจัดการซัพพลายเชนให้ดีขึ้น วงจรสั้นลง สามารถทำได้หรือไม่ เป็นโจทย์ที่ต้องหาคำตอบ แต่บอกได้ว่าไม่มีสูตรสำเร็จ

"คือวิธีการจัดซื้อจัดจ้างออกแบบดีไซน์ ผู้ซื้อเขาอยากให้เราเป็นคนคิด คนทำ เขาเป็นคนเก็บเกี่ยวผลประโยชน์ ผลักภาระมาให้เราทำแทน อย่างไรก็ตามเรื่องการจัดการซัพพลายเชนในอุตสาหกรรมอัญมณียังมีโอกาสทำได้ เพียงแต่เราจะคลัสเตอร์เป็นกลุ่มได้อย่างไร เพราะอาจมีบางบริษัทที่แข็งแรงเป็นตัวหลักในซัพพลายเชนนั้น แต่ในขณะนี้ผู้ประกอบการจะวางแผนในลักษณะที่ว่า อันไหนควรจะ out sourcing ตัดช่วงเพื่อลดโลจิสติกส์ หรืออันไหนควรทำเองเป็นหลัก" นายบุญกิตกล่าว

ปั้นซัพพลายเชนเข้มแข็งยาก

นางสาวพลอย นราธัศจรรย์ ผู้จัดการทั่วไป บริษัท วี แอนด์ พี จิวเวลเลอร์รี่ จำกัด กล่าวถึงอุปสรรคในการทำซัพพลายเชนในอุตสาหกรรมอัญมณีว่า ผู้ประกอบการส่วนใหญ่จะเป็นรายย่อย ถ้าจะทำซัพพลายเชนและมีความร่วมมือกัน ต้องมี ผู้ประกอบการที่ใหญ่หรือแข็งแรงอยู่คนหนึ่งในซัพพลายเชนนั้นเพื่อกำหนดทิศทาง ดั่งอุตสาหกรรมรถยนต์ที่ผู้ประกอบรถยนต์อย่างโตโยต้า ฮอนด้า ทำในไทย

"ส่วนใหญ่เราติดต่อการค้ากับผู้ค้าปลีกเจ้าเล็กๆ ซึ่งเขาก็ติดต่อกับหลายๆ เจ้าเช่นกัน ไม่มีใครคนใดคนหนึ่งที่จะมีอำนาจจัดการซัพพลายเชนขึ้นมาได้ และในประเทศเราจะทำกับซัพพลายเออร์ที่ไว้ใจผลิตให้ตามออร์เดอร์ที่รับมาเป็นหลัก"

ขณะที่ นายสยาม ประสิทธิศิริกุล ผู้อำนวยการฝ่ายบริหารสินเชื่อบรรษัท สายงานบรรษัทธุรกิจ ธนาคารกสิกรไทย กล่าวว่า เนื่องจากธุรกิจนี้ผู้ประกอบการต้องใช้วงเงินสูง และผู้ซื้อต่างประเทศมีทั้งรายเล็กและหน้าใหม่มาก ธนาคารจึงเข้ามาช่วยเหลือ ปกติในการซื้อขายอัญมณี ผู้ซื้อ-ผู้ขายจะเจรจากันเรื่องราคา เรื่องเทอมและเรื่องวงเงินที่จะให้ก่อนจะขายสินค้าออกไป ธนาคารจึงเข้ามาช่วยในเรื่องเทอมเรื่องวงเงินซื้อวัตถุดิบแก่ลูกค้าเรา และช่วยป้องกันความเสี่ยงให้

เพราะธนาคารจะเสาะหาพันธมิตรสถาบันการเงินในประเทศคู่ค้าและ ดำเนินการด้าน L/C ให้ เป็น supply chain financing (SCF) ที่ธนาคารเข้าไปร่วมด้วย