"บริษัท วีแอนด์พี จิวเวลเลอร์รี่ จำกัด" บริษัทผู้ผลิตทองจิวเวลรี่ 18 เค ประดับเพชร พลอยต่างๆ ที่มียอดจำหน่ายประมาณ 200 กว่าล้านบาท และเน้นทำตลาดส่งออกเป็นหลักถึง 95% ไปหลายทวีปทั่วโลก ถือเป็นหนึ่งในบริษัทที่พบปัญหาปริมาณทองคำจำนวนมากสูญเสียไประหว่างขั้นตอนการผลิต ซึ่งถือเป็นปัญหาที่ต้องเร่งแก้ไข

แต่หลังจากได้เข้ามาร่วมโครงการพัฒนาวิสาหกิจด้าน logistics/supply chain management ตามคำชักชวนของธนาคารกสิกรไทย แล้วได้แนวทางและข้อเสนอแนะการป้องกันความสูญเสียต่างๆ ได้ดีขึ้น

ขั้นตอนผลิตสูญทองมหาศาล

"พลอย นราธัศจรรย์" ผู้จัดการทั่วไป บริษัท วีแอนด์พีฯ บอกว่า การสูญเสียทองในโรงงานผลิตจิวเวลรี่มาจาก 2 ทาง ได้แก่ 1.ในกระบวนการผลิต และ 2.พนักงานลักขโมย

สำหรับการสูญเสียทองระหว่างกระบวนการผลิตนั้น เริ่มจากทางบริษัทจะรับคำสั่งซื้อจากลูกค้าตามแบบที่บริษัทออกแบบเสนอไป หลังจากนั้นจะมาตกลงเรื่องราคาโดยยึดตามราคาทองคำ ณ ปัจจุบันเป็นเกณฑ์ เมื่อตกลงราคากันได้เรียบร้อย ทางพนักงานขายจะส่งออร์เดอร์ขึ้นไปที่โรงงาน

สมมุติตามออร์เดอร์สั่งผลิตแหวน 1 วงน้ำหนัก 100 กรัม แต่การผลิตขั้นต้นจะต้องนำทองคำแท่ง หรือทองคำเม็ดที่หนักมากกว่า 100 กรัมมาหลอม มาหล่อให้กลายเป็นวง เพราะระหว่างการหลอม การหล่อต้องใช้อุณหภูมิที่สูง แม้จะมีเครื่องหล่อระบบปิด แต่จะมีส่วนผสมระเหยไปบ้าง หรือบางครั้งมีเศษทองติดอยู่ที่เบ้าหลอมซึ่งช่างต้องเก็บให้เรียบร้อย ถ้าเก็บไม่เรียบร้อยทองจะติดไปกับเบ้าหลอมมาก ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับความสามารถของช่างทอง

พอหล่อออกมาเป็นตัวแหวนแล้ว ก็ต้องเอาไปให้ช่างทองตะไบตกแต่งรูปทรง หรือประกอบส่วนต่างๆ ทำให้ทองกลายเป็นฝุ่นออกมา จากตรงนี้ส่งต่อไปขัดให้แหวนเงา ทั้ง 2 ขั้นตอนนี้ต้องมีการสูญเสียทองไปอีก

ต่อจากนั้นจะต้องส่งตัวเรือนแหวนไปฝังเพชรหรืออัญมณีต่างๆ แล้วแต่แบบที่วางไว้ ตรงขั้นตอนนี้ต้องมีการเจาะทองออกเพื่อเอาเพชรฝังลงไป ก็สูญเสียทองอีก หลังจากนั้นต้องนำมาขัดอีกครั้งก็เกิดการสูญเสียทองอีก

สำหรับการเลือกใช้แอร์ในโรงงานก็มีส่วนสำคัญ ปัจจุบันแอร์ของบริษัทจะเป่าลงมาตรงโต๊ะช่างทอง ทำให้ฝุ่นทองฟุ้งกระจายปลิวหายไป ไม่สามารถเก็บกวาดลงในโต๊ะได้ โรงงานในต่างประเทศบางแห่งจะติดตั้งอุปกรณ์ดูดทองไปเก็บไว้ในถุงในแต่ละโต๊ะทำงานของช่างทองเลย

นอกจากนี้ที่ปรึกษาได้ชี้ให้เห็นว่า กิจกรรมที่ไม่ก่อคุณค่ามีมาก แต่ก็เห็นด้วยว่าจำเป็นต้องปฏิบัติ เนื่องจากวัตถุดิบที่นำมาใช้ในการผลิตเครื่องประดับแต่ละชิ้นภายในโรงงานจิวเวลรี่ล้วนเป็นของมีมูลค่าสูง ทั้งทอง เพชร จึงต้องมีระบบตรวจสอบควบคุมด้วยการให้จัดทำเอกสารควบคุมการทำงานในทุกขั้นตอนอย่างละเอียด เพื่อสอบทานความถูกต้อง

เช่น หลังจากหลอมทำตัวเรือนแหวนเสร็จเพื่อส่งมาฝังเพชร ต้องมาคัดเลือกเพชร เสร็จแล้วต้องมีคนมาชั่งน้ำหนักเพชร แล้วนำเพชรไปตัดให้ได้ตามน้ำหนักที่ต้องการ หลังจากนั้นต้องนำเพชรไปชั่งอีกแผนกหนึ่งเพื่อสอบทานซ้ำเรื่องน้ำหนัก เพราะคนตัดสามารถขโมยใส่กระเป๋าได้ เมื่อนำเพชรไปให้ช่างฝังต้องมีการทำเอกสารเข้าระบบคอมพิวเตอร์หลายขั้นตอน เพื่อให้แน่ใจว่ารับเพชรไปขนาดเท่านี้ เมื่อฝังเสร็จต้องตรวจความเรียบร้อย รวมทั้งขนาดของเพชรว่าถูกต้องหรือไม่ มีการฝังเพชรเม็ดเล็กกว่ามาหรือไม่ หลังจากนั้นจึงส่งแผนกต่อไป ซึ่งทุกขั้นตอนจำเป็นต้องทำ

แนะทางออกลดสูญเสีย

ขั้นตอนการผลิตที่ส่งผลให้สูญเสียทองมหาศาลนั้น ทางที่ปรึกษาได้แนะให้ควบคุมดูแลรัดกุมขึ้นกว่าเดิม โดยเฉพาะใน ส่วนของกระบวนการผลิตต้องกำหนดปริมาณการหลอมทองในระดับที่เหมาะสม เนื่องจากการหลอมทองแต่ละครั้งนั้น จะมีปริมาณการสูญเสียเกิดขึ้นกับการหลอมที่มีปริมาณทองน้อยมากกว่าการหลอมทองในปริมาณมากหากเทียบเป็นสัดส่วน ดังนั้นบริษัทควรเก็บรวบรวมข้อมูล ปริมาณการสูญเสียทองจากการหลอม เพื่อมาดูจุดหลอมที่เหมาะสมไม่มากและ ไม่น้อยเกินไป เช่น ปรับระบบจากการสั่งหลอมในกรณีงานน้อย และกรณีเต็มใบงานหากปริมาณทองยังไม่ถึงจุดที่เหมาะสมกับการหลอม

ต้องมีการจัดทำมาตรการในการเบิกอุปกรณ์ที่ใช้ในการผลิตที่ชัดเจน เพื่อให้พนักงานทราบว่าควรเบิกอุปกรณ์เมื่อไหร่ และไม่ใช่อุปกรณ์ที่เก่าจนเกินไปในการทำงาน โดยการตรวจสอบอุปกรณ์ของ พนักงานว่าขาดอุปกรณ์การผลิตอะไรที่จำเป็น

รวมทั้งต้องมีการกำหนดปริมาณ วัตถุดิบประเภทลวดทองที่จ่ายให้พนักงานให้อยู่ในปริมาณที่เหมาะสม เพราะ หากพนักงานต้องการตะไบเพิ่มเป็นการ สูญเสียทองในการผลิตเพิ่มขึ้น

นอกจากนี้ที่ปรึกษาได้แนะนำว่า ควรให้นำข้อมูลจากเอกสารที่มีอยู่แล้วมาใช้ใน การวิเคราะห์เพื่อประโยชน์ในการดำเนินธุรกิจ ที่สำคัญสามารถช่วยลดต้นทุน การผลิต

พร้อมทั้งแนะนำให้มีการเก็บข้อมูล บางส่วนให้ละเอียดขึ้น เพราะการแข่งขันในระดับโลกทุกวันนี้ค่อนข้างรุนแรง เช่น ปัจจุบันเวลารับออร์เดอร์มา บริษัทจะบอกลูกค้าว่าขอเวลา 30 วัน แต่ที่ปรึกษาต้องการให้ระบุในรายละเอียดให้ได้ว่า แหวน 1 วงใช้เวลาในการผลิตเท่าไหร่ ตอนนี้แหวนที่เข้าไปอยู่ในกระบวนการผลิตไปถึงตรงขั้นตอนไหน ล่าช้าเพราะอะไร เพราะทองราคาสูง หากค้างอยู่ตรงส่วนงานไหนนาน กว่าจะผลิตเสร็จออกมาได้ เวลาที่เสียไปเหมือนทำให้บริษัทสูญเสียโอกาสที่จะได้รายได้ การเก็บข้อมูลเรื่องเวลาการผลิตจะช่วยให้บริษัทประหยัดต้นทุนได้

ด้านพนักงานต้องมีการควบคุมที่ เข้มงวดมากขึ้น โดยเฉพาะช่วงที่ทองราคาสูงอย่างปัจจุบัน เพื่อไม่ให้เกิดการสูญเสียโดยไม่จำเป็น

พลอยบอกว่า "ยิ่งราคาทองสูงมากขึ้น ความเสียหายก็สูงขึ้น ล่อใจคนจะขโมย มากขึ้น จะทำอย่างไรให้รัดกุมกว่าระบบเดิมที่ทำอยู่ นั่นเป็นโจทย์ที่ต้องหาทางแก้ไข"